صنعت و بازار فولاد کشورمان در سال های گذشته با چالش‌های متعددی رو به رو بوده است. با اینکه در دولت یازدهم تلاش‌های زیادی برای رفع این مشکلات صورت گرفت؛ اما به هر صورت منطقی نیست اگر انتظار داشته باشیم که یک دولت بتوند در یک فرصت کوتاه چهار ساله، تمامی اشتباهات دوره‌های قبلی را به یکباره رفع کند. از مکان یاب‌های اشتباه برای کارخانه‌های فولاد تا تزریق نیروی کار بیش از ظرفیت به این بخش برای پوشش بیکاری تصمیماتی از بر جای مانده از دولت دهم است که همچنان درگیر آن هستیم و رفع این چالش‌ها حتی با تغییر دولت، اجرای برجام و سیاست‌های اقتصادی متفاوتی که در سال‌های اخیر در پیش گرفته شد، امکان‌پذیر نبوده است. دولت یازدهم تلاش کرد تا با سیاست‌های اصلاح فضای کسب‌و‌کار، خروج از رکود، سیاست‌های رقابت‌پذیری، تسهیلات‌دهی به بنگاه‌ها و… شرایط ناگوار را ترمیم نماید و امیدواریم این موضوع در دولت دوازدهم در ادامه راه مسیر قبلی با جدیت بیشتری پیگرفته شود. هرچند که رکود در بخش واقعی اقتصاد بالاخص بخش ساختمان و رکود پروژه‌های عمرانی سبب شد این سیاست‌ها نتوانند به رونق بخش فولاد کشور منتهی شوند. در این میان اما کارشناسان معتقدند تمام مشکل در اینجا خلاصه نمی‌شود و عوامل متعدد دیگری وجود دارند که اتفاقا ریشه در ساختار صنعت فولاد دارند و رفع این چالش‌ها می‌تواند منجر به بهبود در بازارهای داخلی و بین‌المللی فولاد شود. در این بین برای خود چشم اندازی در نظر گرفتیم تا رقم ۵۵ میلیون تن تا سال ۱۴۰۴ را جامه عمل بپوشانیم و در ادامه انتظار می‌رود میزان صادرات فولاد نیز در افق ۱۴۰۴ به ۲۰ میلیون تن در سال برسد. هرچند که برخی معتقدند رسیدن به این رقم غیر قابل ممکن است اما ظرفیت‌های فعلی و در حال ساخت با عنوان طرح‌های استانی و توسعه‌ای برآوردی می‌دهد که امکان تحقق این امر دور از ذهن نیست. با این حال برای رسیدن به این هدف باید علاوه بر اینکه چالش‌های پیش روی این صنعت را بشناسیم، به بررسی و راه‌های رفع آن نیز بپردازیم. هرچند که نباید نقاط قوت این صنعت را ندید بگیریم اما توجه به چالش‌های موجود این صنعت چه برای ظرفیت‌های فعلی و چه برای توسعه‌های آتی که در راستای رسیدن به ظرفیت پیش بینی شده در سند چشم‌انداز اجرا خواهد شد نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و کم‌توجهی یا نادیده گرفتن هر یک از آنها می‌تواند سرمایه‌گذاری‌ها را در بازار رقابتی امروز با چالش جدی مواجه کند. اکنون در شروع دولت دوازدهم برخی از مهتمرین چالش های موجود صنعت فولاد کشور را می‌شود به شرح زیرخلاصه کرد: هزینه‌های بالای تولید فولاد: هزینه‌های بالای تولید در کشور از مهمترین چالش‌های تاثیرگذار این حوزه   است. از یکسو عدم بروز رسانی تکنولوژی و روش‌های تولیدی قدیمی و از سویی هزینه‌های مشخص برای نیروی انسانی، حمل و نقل و پایین بودن بهره‌وری باعث شده قیمت تمام شده این محصول برای مصرف داخلی مقرون به صرفه نباشد. این موضوع علاوه بر آنکه واردات را توجیه‌پذیر می‌سازد، باعث می‌شود بازارهای صادراتی ما نیز با مشکلاتی در آینده روبه‌رو‌ شوند. البته یکی از موضوعاتی که به نوعی برای صنعت فولاد شانس محسوب می‌شود پایین بودن قیمت برخی مواد اولیه همچون سنگ‌آهن در بازار داخل است. تکمیل نبودن زنجیره تولید: کامل نبودن زنجیره تولید از سنگ آهن تا محصول نهایی و تفاوت در میزان حمایت دولت با توجه به سوبسیدهایی که در نظر می‌گیرد تنش بین واحدهای بالا دستی و مصرف کننده پایین دستی بر سر تعیین قیمت فروش را افزایش داده و هرچه شرایط بازار محصول نهایی سخت‌تر و رقابتی‌تر شود این چالش بیشتر دیده می‌شود. به این صورت که در بخش سنگ آهن حمایت‌ها آن طور که باید نیست و برای تولید کننده صادرات به صورت خام به صرفه تر است در عین حال در انتهای زنجیره توجه بالا می رود. این عدم توازن، همکاری بین زنجیره را کاهش داده است. عدم تنوع در حوزه تولید محصولات فولادی: توجه عمده تولیدکنندگان ایرانی به تولید انواع فولادهای ساختمانی است؛ در حالی که فولادهای خاص در حال حاضر با سودآوری بالایی که به همراه دارند، می‌توانند شرایط بهتری را برای فعالان این حوزه فراهم سازند. هزینه‌های بالای تامین مالی : تامین منابع مالی در کشور برای فولاد بیشتر از سیستم بانکی صورت می‌گیرد؛ درحالی‌که نرخ سود در سیستم بانکی ایران در کنار قیمت محصول و همچنین رکود صنعت در این حوزه توجیه اقتصادی این شیوه را با کمی تعلل در عمل رو به رو کرده است. البته مبحث فاینانس این طرح‌ها به‌عنوان یک شیوه تاکنون توانسته بخشی از چالش‌ها را برطرف سازد؛ اما متاسفانه در سطح کلان چالش قیمت سرمایه هنوز از دغدغه ها محسوب می شود. مکان یابی محل احداث: دسترسی آسان و ارزان به مواد اولیه و بازار فروش، دسترسی به آب، برق، گاز، راه آهن و جاده از مواردی است که اگر در مکان یابی محل استقرار به آن توجه نشود با توجه به هزینه های سنگین حمل و نقل و هزینه ایجاد زیرساخت ها به چالش بزرگی تبدیل می گردد و این از چالش های ماست. مشکلات حمل و نقلی چه در شرایط ناهموار رفت و آمد چه هزینه های سنگین برای انتقال،‌از چالش های مهم این حوزه است اگر بخواهیم جامع تر به این موضوع نگاه کنیم نادیده گرفتن و یا کم توجهی به مسائل زیست محیطی در هنگام طراحی و مکان یابی هم به این موضوع اضافه می شود که در زمان بهره برداری مشکل ساز خواهد شد. بی انصافی نسبت به جایگاه بخش‌خصوصی در صنعت فولاد: عدم حضور بخش خصوصی در زنجیره فولاد به‌عنوان یکی از بخش‌های مهم اقتصادی از ضعف های سیاست‌های کلان ماست. هرچند که دولت حاضر از حامیان این بخش هستند و اگر بخواهیم منصفانه نظر دهیم با دیدگاه حمایت از بخش خصوصی جلو آمده‌اند اما هنوز توجه کامل به این بخش مغفول مانده است. چالش‌های صادراتی در حوزه فولاد: مهم‌ترین بازارهای صادراتی محصولات فولادی ما به برخی کشورهای همسایه و همچنین اروپا به‌عنوان مهم‌ترین‌ شریک فولادی ایران برمی‌گردد که به گفته شورای فولاد اتحادیه اروپا این میزان صادرات به اروپا هم به دلیل آنکه زیر قیمت‌های تولیدکننده به خریداران اروپایی فروخته شده، مشمول دامپینگ می‌شود. هرچند یوروفر در این رابطه تصمیم محدودکننده‌ای برای کشور ما نگرفت اما این مساله سیگنال‌هایی را برای کنترل و نظارت بر بازارهای فولادی ایجاد کرد. فولاد ما وچالش‌های جهانی فولاد: چالش دیگری که فراروی صنعت فولاد ایران قرار دارد، وضعیت تقاضای جهانی برای فولاد است. متاسفانه برآوردها از روند کاهشی تقاضای فولاد در آینده حکایت دارد که یکی از دلایل آن افت تقاضا برای غول صنعتی دنیا یعنی چین است. به علاوه کاهش قیمت نفت در سال‌های اخیر باعث شده قیمت فولاد در بازارهای جهانی با کاهش شدیدی روبه‌رو‌ شود؛ البته انتظار می‌رود این روند تاحدی اصلاح شود اما به عقیده کارشناسان اصلاح این موضوع با رشد محدود و با سرعت کم امکان‌پذیر است و نمی‌توان انتظار داشت قیمت‌ها به سرعت به ارقام گذشته خود برگردند. به علاوه اینکه کشورهایی همچون چین، کره، ژاپن و هند صنعت فولاد خود را به امکاناتی برای کاهش هزینه‌های تولید مجهز کرده‌اند که این موضوع نیاز این کشورها را به فولاد وارداتی به‌شدت کاهش می‌دهد. این در حالی است که در گذشته بخش قابل‌توجهی از فولاد تولیدی جهان به این کشورها صادر می‌شد، به همین دلیل بخشی از کاهش تقاضا در شرایط فعلی متوجه این موضوع خواهد بود. به همین دلیل تولیدکنندگان ایرانی باید به دنبال کسب بازارهای جدید برای صادرات محصولات خود باشند به‌خصوص اینکه انتظار می‌رود در سال‌های آینده رشد تولید فولاد در کشور با روند افزایشی روبه‌رو‌ شود. در این زمینه به عقیده کارشناسان باید زمینه‌های دسترسی به بازارهای جدید در دستور کار تولیدکنندگان قرار بگیرد.

عضویت کانال اخبار بورس اوراق بهادار تهران (Tse Press) در تلگرام

فولاد